Amyamdam een hoofdpijn dossier

Amyamdam – hoe zat het ook alweer?

In de afgelopen jaren hebben we in Amyamdam meerdere pogingen gedaan om water naar de kampong te krijgen. Jantinus was hier al in 2016 en wist dat er in het verleden verschillende initiatieven waren geweest om water naar het dorp te brengen, maar zonder blijvend succes.

In Amyamdam staat al sinds 2010 een watertoren van ongeveer tien meter hoog. In de kampong zelf zijn verschillende watertappunten aangelegd. In 2022 zijn door een andere organisatie twee pompen geplaatst, maar het is de vraag of dat systeem ooit goed heeft gewerkt. Toen wij er kwamen, was er in ieder geval al lange tijd geen water meer.

De pompen stonden tussen de rivier (de bron) en de watertoren. De eerste pomp moest het water ongeveer 35 meter omhoog pompen, waarna een tweede pomp de laatste 15 meter naar het reservoir van de watertoren verzorgde. Beide pompen bleken kapot. Daarom gingen wij vorig jaar op zoek naar een andere oplossing.

Die oplossing vonden we in 2025: een onderwaterpomp. Dit type pomp wordt ook gebruikt bij aangeboorde waterbronnen en kan water tot ongeveer 100 meter omhoog pompen. We vroegen de bewoners om een pomphuis naast de rivier te bouwen. Vanuit dat pomphuis loopt een buis schuin de rivier in. In die buis hebben we de pomp geplaatst.

In de kampong bouwden de bewoners daarnaast een kleine watertoren van ongeveer zeven meter hoog, met daarop een reservoir van 2200 liter. Omdat het reservoir hoog staat, ontstaat er waterdruk in de leidingen naar de tappunten beneden in het dorp. Dat is belangrijk, want Amyamdam ligt heuvelachtig en het water moet soms over een heuvel worden gepompt om bij de tappunten te komen.

Toen we vorig jaar naar Nederland vertrokken, werkte het watersysteem in Amyamdam.

Amyamdam 2026

Begin januari 2026, gelukkig nog niet zo lang geleden, werd de elektriciteitsaansluiting door het elektriciteitsbedrijf aangepast. Sindsdien werkte het systeem niet meer. Wij dachten eerst dat de meter misschien kapot was of dat de elektriciteitsrekening niet betaald was. Maar toen we in Amyamdam aankwamen, zagen we dat er gewoon stroom was.

Bij de meter in het dorp maten we elektriciteit en ook beneden bij het pomphuis aan de rivier was stroom aanwezig. Toch draaide de pomp niet. We vermoedden dat de condensator in de regelunit kapot was. Daarom besloten we de pomp en de regelunit mee te nemen naar de stad om ze daar te testen.

Toen we de regelunit loskoppelden, merkten we iets vreemds: we maten nog steeds stroom, terwijl de hoofdschakelaar in het pomphuis uit stond. Dat klopte natuurlijk niet. Toen we verder gingen meten, bleek er zelfs spanning op de nul te staan. Dat is zeker niet goed. We hoopten maar dat de pomp hierdoor geen schade had opgelopen.

Wel werd één ding meteen duidelijk: de elektriciteitskabel tussen de kampong en het pomphuis moest vervangen worden. We hadden de bewoners eerder al gevraagd om de kabel omhoog te hangen, maar die lag nog steeds over de grond. Omdat hier vaak met een parang struiken worden weggeslagen, gebeurt het regelmatig dat zo’n kabel geraakt wordt.

Toen we de kabel onderweg goed bekeken, zagen we overal reparaties met tape en soms zelfs blootliggende aders. Het was overduidelijk: hier moest een nieuwe kabel komen, en die moest meteen van de grond af richting het pomphuis worden geleid.

In de stad Biak testten we de pomp. Tot onze opluchting bleek die nog prima te werken. Dat was alvast één zorg minder. Vervolgens gingen we naar de bouwmarkt om nieuwe kabel te kopen. We vonden 200 meter, maar we hadden eigenlijk 300 meter nodig. De laatste 100 meter moesten we dus uit de beste stukken van de oude kabel halen.

Met de pomp en de kabel reden we terug naar Amyamdam. Daar gingen we samen met de bewoners meteen aan de slag. De nieuwe kabel werd uitgerold en Winsy, die met ons mee was, verbond de kabels op de typische “Biak-manier”. Voor ons is dat altijd even slikken: de twee aders worden in elkaar gedraaid en daarna met tape geïsoleerd. Ze hebben er hier wel speciale tape voor, maar toch blijft het voor ons een bijzondere methode. Aan de andere kant: als je hier naar elektrische installaties kijkt, zie je dat bijna alles met tape aan elkaar zit.

Binnen een uur hadden we de 300 meter kabel vervangen en was er weer stroom in het pomphuis. Dit keer maten we geen spanning meer op de nul. Dat was in ieder geval beter.

We plaatsten de pomp terug in de buis en lieten hem weer de rivier in zakken. De leidingen werden aangesloten en daarna zetten we de pomp weer onder stroom. We hoorden hem draaien en voelden dat er water door de buis stroomde. Maar na een paar seconden stopte het alweer.

De pomp ging opnieuw uit het water. Toen zagen we dat de pvc-buis waarop de pomp was aangesloten was losgeschoten. Op die verbinding staat behoorlijk wat druk. We lijmden de aansluiting opnieuw en lieten de pomp weer zakken. Toen we hem opnieuw aanzetten, gebeurde precies hetzelfde: even druk in de buis… en weer schoot de aansluiting los. Het was duidelijk dat dit zo niet ging werken. Daarom besloten we een nieuwe aansluiting te maken, dit keer met tyleen in plaats van pvc. Daarvoor moesten we wel eerst nieuwe materialen halen in Biak.

De winst van die dag: het elektriciteitsprobleem was opgelost. Helaas draaide het watersysteem nog steeds niet.

In Biak gingen we langs verschillende bouwmarkten om alle benodigde onderdelen bij elkaar te zoeken. Op het eiland heeft bijna nooit één winkel alles op voorraad, dus we moesten meerdere toko’s langs. Na ongeveer twee uur hadden we eindelijk alles bij elkaar.

De volgende dag reden we weer naar Amyamdam. De bewoners stonden ons al op te wachten. Samen liepen we naar de rivier, monteerden de nieuwe tyleen aansluiting aan de pomp en lieten de pomp weer in het water zakken. Daarna sloten we de elektriciteit aan en startten de pomp.

En… de pomp startte niet.

We zagen wel dat er stroom was, maar toen we gingen meten bleek dat de spanning inzakte zodra de pomp probeerde te starten. We vermoedden dat dit kwam doordat de laatste 100 meter nog uit oude kabel bestond. Waarschijnlijk moesten we ook dat stuk vervangen. Die nacht sliepen we er allebei slecht van.

De volgende dag gingen we op zoek naar nog eens 100 meter kabel. Maar ondertussen realiseerden we ons dat drie stukken kabel van 100 meter, op z’n Biaks aan elkaar geknoopt, geen duurzame oplossing was. De kans was groot dat het systeem binnenkort weer stil zou vallen.

De beste oplossing leek ons om de elektriciteitsmeter naar het pomphuis bij de rivier te verplaatsen. Dan zou de netbeheerder verantwoordelijk worden voor de kabel tussen de kampong en het pomphuis.

Samen met Inge gingen we daarom naar PLN, de elektriciteitsmaatschappij hier op het eiland, vergelijkbaar met Enexis of Liander in Nederland. We legden ons plan uit en ze wilden kijken wat er mogelijk was. Later die dag kregen we een telefoontje: de volgende dag zou er een monteur naar Amyamdam komen om de situatie te bekijken.

De dag daarna stonden we met Inge in Amyamdam toen de monteur arriveerde. Hij bekeek alles en mat de afstand: inderdaad ongeveer 300 meter. Volgens hem was het verplaatsen van de meter mogelijk en het kon zelfs diezelfde dag gebeuren. Alleen was er een probleem: PLN had zelf geen 300 meter kabel op voorraad. Of wij dat misschien zelf konden regelen, typisch voor hier.

We begonnen meteen rond te bellen en te appen. Uiteindelijk vonden we iemand op het eiland die kabel voor PLN-projecten legt en die wel 300 meter kabel op voorraad had. We kochten de kabel en brachten die de volgende dag naar Amyamdam.

De PLN-monteur stond daar keurig op tijd klaar met alle benodigde aansluitmaterialen. Hij ging meteen aan de slag. Aan het einde van de dag kregen we bericht uit Amyamdam: de pomp draaide.

Een paar dagen later gingen we zelf kijken. Helaas weer een tegenvaller. De schakelaar van de regelunit was doorgebrand. Het zat ons hier echt niet mee. Op het eiland konden we geen goede kwaliteit schakelaar vinden. Elke keer als we er een vervingen, brandde hij door zodra er een paar keer mee werd geschakeld.

Winsy, die de pomp geleverd had, legde de bewoners uit dat ze voorlopig niet meer de schakelaar op de regelunit moesten gebruiken, maar de hoofdschakelaar bij de meter. Wij gaan in Nederland goede schakelaars bestellen en die later naar Biak sturen. Gelukkig had de PLN-monteur inmiddels een tijdelijke, maar betrouwbare oplossing gemaakt, waardoor de pomp weer kon draaien.

En toen gebeurde het eindelijk: de pomp bleef draaien en we voelden het water door de buis omhoog stromen.

Tijd om naar boven te lopen en te kijken of het reservoir gevuld werd.

Boven hoorden we het water in de tank vallen. Wat een heerlijk geluid. We waren ontzettend blij dat het watersysteem in Amyamdam weer werkte.

We reden nog langs de watertappunten in het dorp om te kijken of er kapotte kranen waren. Een paar moesten we vervangen – zonde om water te verspillen. Het water uit de rivier is misschien gratis, maar de elektriciteit om het omhoog te pompen is dat niet.

Op Biak hebben we al vaker gezien dat het lastig kan zijn: stroom, pompen, bewoners en betalen. Daarom doen we dit soort projecten meestal bij kerken en scholen, omdat daar altijd elektriciteit is en de gemeenschap samen voor de kosten zorgt.

In Amyamdam is dat anders. De pomp heeft een eigen elektriciteitsaansluiting en de bewoners betalen de rekening samen. Dat doen ze inmiddels al een jaar lang. We vinden het mooi om te zien dat het hier wél werkt.

Wij vertrekken uit Amyamdam met een goed gevoel. Volgend jaar komen we vast weer eens kijken en hopelijk draait het systeem dan nog steeds net zo goed als vandaag.

Stichting Hati Bersatu

Onze projecten hebben we ondergebracht in Stichting Hati Bersatu.

Als je wilt bijdragen aan onze projecten, kun je een bijdrage doen via rekening:

NL27 RABO 0394857178 t.n.v. Stichting Hati Bersatu.

Of je gebruikt onze Donatie link

Jantinus en Mark